Հայաստանում ժառանգության ձեռքբերումը կապված է խիստ ժամկետների և փաստաթղթերի ցանկի հետ, որը նոտարը պարտադիր կարգով պահանջում է: Այս փուլում սխալները հաճախ են պատահում. ինչ-որ մեկը շփոթում է ժառանգների հերթականությունը, ինչ-որ մեկը բաց թողնված ժամկետի մասին իմանում է միայն հարազատի մահից վեց ամիս անց: Այս հոդվածում քննարկում ենք ժառանգության ընդունման կարգը, նոտարի համար անհրաժեշտ փաստաթղթերը և առանձին՝ օտարերկրյա քաղաքացիների համար առանձնահատկությունները:
Ո՞վ ունի ժառանգության իրավունք Հայաստանի օրենքով
Եթե կտակ չկա, ժառանգությունը կատարվում է օրենքով, հերթականության կարգով: Առաջին հերթի ժառանգներն են երեխաները, ամուսինը, ժառանգատուի ծնողները: Նրանց բացակայության դեպքում կանչվում են երկրորդ հերթի ժառանգները՝ քույրերն ու եղբայրները, տատիկն ու պապիկը, հետո երրորդ հերթի՝ հորեղբայրները և հորաքույրները: Մեկ հերթի ներսում ժառանգությունը բաժանվում է բոլոր ժառանգների միջև հավասար մասերով:
Ժառանգություն կտակով
Կտակը թույլ է տալիս փոխել ժառանգության կարգը, սակայն չի կարող ամբողջությամբ զրկել ժառանգությունից ժառանգատուի անաշխատունակ երեխաներին, ամուսնուն և ծնողներին. օրենքը նրանց համար ամրագրում է պարտադիր բաժնի իրավունք, անկախ կտակի բովանդակությունից:
Ժառանգության ընդունման ժամկետը
Ժառանգության ընդունման համար սահմանված է վեց ամսյա ժամկետ՝ ժառանգության բացման օրից (ժառանգատուի մահվան օրից կամ անձին մահացած հայտարարելու մասին դատարանի վճռի օրինական ուժի մեջ մտնելու օրից): Եթե ժառանգը այս ժամկետում նոտարին չի դիմել և չի կատարել ժառանգության փաստացի ընդունումը հաստատող գործողություններ, իրավունքը կարող է վերականգնվել միայն դատարանի միջոցով, և կարիք կլինի ապացուցել ժամկետը բաց թողնելու հիմնավոր պատճառը:
Ի՞նչ փաստաթղթեր է պահանջում նոտարը
- Ժառանգատուի մահվան վկայական
- Ազգակցական կապը հաստատող փաստաթուղթ (ծննդյան վկայական, ամուսնության վկայական և այլն)
- Ժառանգական գույքի փաստաթղթեր (օրինակ՝ բնակարանի սեփականության իրավունքի վկայական, ավտոմեքենայի գրանցամատյանի քաղվածք)
- Ժառանգի անձնագիր
- Կտակ, եթե այն գոյություն ունի
Փաստաթղթերը ուսումնասիրելուց հետո նոտարը բացում է ժառանգական գործ, իսկ վեց ամսյա ժամկետը լրանալուց հետո տալիս է ժառանգության իրավունքի վկայական, որով ժառանգը գրանցում է սեփականության իրավունքի փոխանցումը:
Առանձնահատկություններ օտարերկրյա քաղաքացիների համար
Օտարերկրյա քաղաքացին Հայաստանում ժառանգում է գույքը նույն հիմքերով, ինչ Հայաստանի քաղաքացին, ներառյալ անշարժ գույքը: Դժվարությունները սովորաբար առաջանում են ոչ թե ժառանգության իրավունքի հետ, այլ փաստաթղթերի հաստատման հետ. արտասահմանում տրված ծննդյան և ամուսնության վկայականները պահանջում են օրինականացում կամ ապոստիլ և հայերեն լեզվով նոտարական վավերացված թարգմանություն: Եթե ժառանգը մշտապես ապրում է արտասահմանում և չի կարող անձամբ ներկանալ նոտարին դիմում ներկայացնելու համար, ժառանգությունը կարելի է ձևակերպել ներկայացուցչի միջոցով՝ նոտարական վավերացված լիազորագրով:
Ժառանգության ձևակերպման տիպիկ դժվարություններ
1. Վեց ամսյա ժամկետի բաց թողնում
Ամենահաճախ հանդիպող խնդիրը՝ ժառանգը ուշացումով իմանում է հարազատի մահվան մասին կամ հետաձգում է նոտարին դիմելը, հույս դնելով, որ գույքը «կսպասի»: Ժամկետի վերականգնումը դատարանի միջոցով ժամանակ է պահանջում և երաշխավորված չէ:
2. Ժառանգություն պարտքերով
Ժառանգը պատասխանատվություն է կրում ժառանգատուի պարտքերի համար, սակայն միայն ստացված գույքի արժեքի սահմաններում: Ժառանգությունը մասնակիորեն ընդունել, միայն ակտիվները՝ առանց պարտքերի, հնարավոր չէ. օրենքը նման ընտրություն թույլ չի տալիս:
3. Վեճ մեկ հերթի ժառանգների միջև
Տարաձայնություններ ժառանգական գույքի կազմի վերաբերյալ կամ այն մասին, ով փաստացի է օգտագործել գույքը ժառանգատուի կենդանության օրոք, հաճախ դառնում են պատճառ՝ դիմելու իրավաբանի, երբ ժառանգական գործն արդեն բացված է:
4. Անշարժ գույքի չկարգավորված փաստաթղթեր
Եթե ժառանգատուի սեփականության իրավունքը բնակարանի կամ տան նկատմամբ կենդանության օրոք պատշաճ կերպով գրանցված չի եղել, ժառանգության ձևակերպումը ձգձգվում է. նախ պետք է վերականգնել հենց օբյեկտի փաստաթղթերը:
Երբ դիմել իրավաբանին
Եթե ժառանգական գործը բարդացված չէ վեճերով և բոլոր փաստաթղթերը կարգին են, հնարավոր է գործել ուղղակիորեն՝ նոտարի հետ կապի մեջ: Իրավական օգնությունը հատկապես կարևոր է, եթե՝ ժառանգը ապրում է արտասահմանում և չի կարող անձամբ ներկանալ, փաստաթղթերի մեջ կան արտասահմանյան վկայականներ, որոնք պահանջում են օրինականացում, ժառանգների միջև կան տարաձայնություններ, կամ ժառանգության ընդունման ժամկետն արդեն բաց է թողնված և պետք է վերականգնել դատարանի միջոցով: «Ձեր իրավախորհրդատու» ընկերության իրավաբանները վարում են ժառանգական գործեր Հայաստանում, ներառյալ օտարերկրյա մասնակցությամբ գործերը, և օգնում են ինչպես փաստաթղթերի պատրաստման, այնպես էլ դատարանում ներկայացուցչության հարցում: